Psycholog czy psychoterapeuta

  • KIEDY SIĘGNĄĆ PO PSYCHOTERAPIĘ?

    Psychoterapia jest formą relacji o charakterze leczącym, ale i poprawiającym funkcjonowanie.

    Człowiek wyposażony jest w szereg uzdolnień, dzięki którym jest w stanie dobrze funkcjonować, osiągać kolejne stadia rozwoju osobistego oraz stawiać czoła różnym trudnościom. Bywają jednak w życiu sytuacje przerastające możliwości poradzenia sobie. Tak jest w chwili, gdy wydarzenia stresowe są traumatyczne (np. żałoba po stracie bliskiej osoby w wyniku wypadku, wykorzystanie seksualne) lub oddziaływują przez dłuższy czas (np. brak pracy, alkoholik w rodzinie). Osoby wówczas udają się do psychologa, psychoterapeuty. Celem ich pracy jest pomoc w przystosowaniu się do trudnych warunków (psychoterapia wspierająca), dzięki czemu mechanizmy obronne pacjenta stają się coraz bardziej adaptacyjne.
    Psychoterapeuta stara się w obliczu problemów wnoszonych przez osobę doprowadzać do wglądu, czyli poznania i zrozumienia siebie. Pozwala to na dokonanie owocnych zmian w przeżywaniu rzeczywistości i zachowaniu (psychoterapia wglądowa). Doznają je ludzie cierpiący na zaburzenia nerwicowe (lękowe, depresyjne, hipochondryczne itp.); zaburzenia osobowości (narcystyczne, obsesyjno-kompulsywne itp.); zaburzenia nastroju; zaburzenia jedzenia itd.
    Psychoterapeuta psychodynamiczny w swojej pracy przeprowadza dogłębną analizę procesów rozwojowych, stylu funkcjonowania, dzięki czemu możliwe jest zrozumienie dynamiki przeżyć i zachowań oraz uchwycenie procesów nieświadomych, mechanizmów psychologicznych leżących u podstaw różnych uciążliwych objawów. W tym sensie, obok interwencji w obliczu zaburzeń, ma miejsce praca terapeuty w sytuacjach kryzysowych, zakłóceń w relacjach z innymi oraz z tymi, którzy pragną doskonalić swoje funkcjonowanie, doświadczyć siebie (self experience) aby efektywnie pracować z innymi i chronić siebie przed wypaleniem zawodowym (lekarze, psycholodzy, pedagodzy, duchowni, kuratorzy sądowi itp.).
    Te cele psychoterapeuta osiąga dzięki dobremu przygotowaniu zawodowemu oraz superwizji, w której może uchwycić procesy nieświadome, którym sam podlega. Współpracuje on nie tylko z superwizorami, ale także         z lekarzami (nierzadko odsyłają oni swoich pacjentów do terapeutów, gdyż dolegliwości somatyczne, np.: bóle żołądka, głowy, kręgosłupa, serca są uwarunkowane wypieranymi przeżyciami psychicznymi), szczególnie            z psychiatrami (terapeuta odsyła na konsultację psychiatryczną; lekarz obok lub po farmakoterapii proponuje psychoterapię), a także

    z duchownymi (dysfunkcja osobowości przeszkadza w osiąganiu dojrzałości duchowej).
    ks. Krzysztof Wędrychowicz
    psycholog, psychoterapeuta w PCTS

    Jak może pomóc logopeda?

    - Zarówno dzieci, jak i dorośli mają kłopoty wynikające z wad wrodzonych, np. złego zgryzu, nieprawidłowo pracujących mięśni żuchwy. Przeszkodą w mówieniu mogą być też wady nabyte, podsłuchane u niewyraźnie mówiących rodziców lub wychowawców. Wtedy słychać seplenienie, zacieranie końcówek, brak głosek nosowych albo mazurzenie (wymowa nogom, rękom, zamiast nogą, ręką). Trzeba to korygować, ponieważ dzieci, które źle mówią, będą miały trudności z pisaniem i czytaniem i w konsekwencji nie będą chciały się uczyć. Dorośli zaś wstydzą się otworzyć usta, gdy słucha ich ktoś poza rodziną. Mają kłopoty ze znalezieniem ciekawej pracy, nawiązywaniem znajomości. Czasem prowadzi to do prawdziwych dramatów. Na spotkanie ze specjalistą powinien się więc zgłosić każdy, komu zależy na prawidłowej wymowie. Błędy robią niemal wszyscy, nawet prezenterzy telewizyjni i radiowi, zdarza się to też aktorom. Rodzice mogą przyjść z dziećmi w każdym wieku. U niemowlaków można sprawdzić oddech i budowę organów mowy, a u starszych wykryć dysleksję. Wystarczy zadzwonić do poradni logopedycznej w swoim mieście i umówić się na spotkanie.
    Tyflopedagog w szkole

    1. Wady i schorzenia układu wzrokowego

    Aby pomóc uczniowi z dysfunkcją wzroku, musimy najpierw sami poznać, zrozumieć i uświadomić sobie jego problem. Warto wiedzieć, że dwóch uczniów z takim samym schorzeniem może funkcjonować w całkowicie inny sposób oraz napotykać na inne problemy i trudności. Zdaniem Tadeusza Mejeskiego, autorytetu w dziedzinie tyflopedagogiki wzrok dla dziecka w wieku szkolnym ma istotny wpływ na jego naukę, a także na kształtowanie się innych umiejętności praktycznych, począwszy od najprostszych (czynności dnia codziennego), a skończywszy na bardzo złożonych (czytanie i pisanie).

    Aż 80% informacji docierających ze świata zewnętrznego jest odbierane przez człowieka za pomocą analizatora wzrokowego. Zatem wzrok pełni istotną rolę w poznawaniu rzeczywistości, zjawisk, przedmiotów jak również ma zasadnicze znaczenie w codziennym funkcjonowaniu każdego człowieka – uczeniu się.

    Schorzenia układu wzrokowego wpływają na percepcję wzrokową. Jakość percepcji, zależy więc od wielu czynników. Jednym z nich jest rodzaj schorzenia i następstwa funkcjonalne, czyli najczęstsze problemy w funkcjonowaniu wzrokowym, jakie danemu schorzeniu może towarzyszyć.

    Schorzenia układu wzrokowego wpływają na ograniczenia i trudności w percepcji wzrokowej. Do następstw funkcjonalnych, które znacznie utrudniają efektywne uczenie się należą:

    • obniżona ostrość wzroku,
    • ubytki w polu widzenia,
    • obniżenie wrażliwości na kontrast,
    • ślepota zmierzchowa,
    • światłowstręt i olśnienia lub światłolubność,
    • zaburzenie spostrzegania barw,
    • zmienność widzenia (fluktuacja widzenia – raz widzi lepiej, a raz gorzej),
    • zaburzenia adaptacji do zmiennych warunków oświetleniowych,
    • zniekształcenie obrazu,
    • dwojenie,
    • oczopląs,
    • podwyższona męczliwość,
    • ból,
    • łzawienie.

    W środowisku szkolnym do najczęściej spotykanych dysfunkcji układu wzrokowego zaliczamy wady wzroku (refrakcji), tzn.:

    • krótkowzroczność (lepiej widzi z bliska),
    • dalekowzroczność (lepiej widzi z daleka),
    • astygmatyzm.

    Najpowszechniej stosowaną formą wyrównywania wad refrakcji to korekta okularowa, która pozwala uzyskać pełną ostrość widzenia. Jedynym wówczas problemem dla osoby z wadą refrakcji staje się fakt zaakceptowania siebie w nowej sytuacji. Zapewne, w każdej klasie/grupie są uczniowie, którzy maja takie problemy. Oni właśnie oczekują od nauczyciela nie tylko pomocy, ale również wyrozumiałości.

    Przy wysokiej wadzie wzroku, grube szkła okularowe pomagają dobrze widzieć tylko centralnie (na wprost), a patrzenie na boki jest nadal utrudnione. Mówimy wówczas o niepełnej ostrości widzenia. Uczeń mimo korekty okularowej widzi słabiej. Należy również pamiętać o tym, że wadzie wzroku mogą towarzyszyć inne choroby. Korekta okularowa ułatwia wówczas lepsze widzenie, ale nie jest lekarstwem, które sprawia, ze człowiek widzi prawidłowo. W takich przypadkach, gdy korekcja okularowa nie przywraca całkowitej ostrości widzenia mówimy o słabowzroczności.

    Najczęstszymi schorzeniami i uszkodzeniami układu wzrokowego, które mogą spowodować słabo wzroczność są:

    • achromatopsja (ślepota na barwy),
    • bielactwo,
    • beztęczówkowość,
    • zaćma,
    • retinopatia,
    • wysoka krótkowzroczność,
    • stożek rogówkowy,
    • toksoplazmoza,
    • degeneracja plamki żółtej,
    • neuropatia nerwu wzrokowego.

    2. Objawy mogące świadczyć o problemach z widzeniem

    Niejednokrotnie, o tym, iż w danej klasie będzie uczyło się dziecko z problemami w widzeniu nauczyciel dowiaduje się od rodzica lub pedagoga szkolnego. Jednakże bywa i tak, że to nauczyciel jako pierwszy zauważa trudności w przyswajaniu wiadomości i umiejętności szkolnych, które są efektem nieprawidłowego widzenia.

    O tym, iż uczeń ma problem z widzeniem może świadczyć, np. wygląd oczu, zachowanie, skargi związane z posługiwaniem się wzrokiem.

    Wygląd oczu:

    • oczy zezujące lub poruszające się niezależnie od siebie,
    • oczy zaczerwienione,
    • oczy załzawione,
    • powieki oblepione zaschniętą wydzieliną,
    • częsty jęczmień.

    Zachowanie ucznia:

    • unika patrzenia z bliska,
    • ma bardzo krótki okres koncentracji albo często „myśli o niebieskich migdałach”,
    • obraca głowę albo przechyla ją na bok, żeby patrzeć jednym okiem,
    • marszczy się przy czytaniu, pisaniu w zeszycie, pisaniu na tablicy,
    • zamyka lub zakrywa jedno oko,
    • ma kłopoty z wykonywaniem poleceń słownych,
    • ma słabą koordynację wzrokowo – ruchową, dziwnie i niezręcznie wykonuje rozmaite czynności, takie jak: wchodzenie i schodzenie ze schodów, rzucanie i łapanie piłki, zapinanie i rozpinanie guzików, wiązanie sznurowadeł (nie orientuję się, że są rozwiązane),
    • jest nerwowe, drażliwe, nadmiernie ruchliwe, wykazuje zmęczenie po okresie koncentracji wzrokowej.

    Skargi ucznia związane z posługiwaniem się wzrokiem:

    • bóle głowy, nudności, zawroty głowy,
    • pieczenie lub swędzenie oczu,
    • zamazywanie się obrazu,
    • podwójne widzenie.

    Trudności szkolne:

    • pojawienie się lub zwiększenie błędów w czytaniu i w pisaniu, np. myli podobne litery, wyrazy, cyfry,
    • przy czytaniu dziecko ma kłopoty z odszukaniem początku linii następnego wiersza, myli czytane linijki, opuszcza litery i wyrazy,
    • czyta z bliższej niż zazwyczaj odległości lub odsuwa tekst, przedmioty od oczu,
    • zaburzony obraz graficzny pisma, np. niewłaściwy kształt liter, pominięte ich elementy, dysproporcje liter i wyrazów, braki odstępów między literami i wyrazami, nierównomierne i niejednolite pismo, trudności z utrzymaniem się w liniaturze,
    • wolne tempo czytania i pisania,
    • uczeń nieprawidłowo trzyma ołówek, często go łamie, obraca kartkę, zeszyt podczas pisania,
    • ma kłopoty z zapamiętywaniem, identyfikowaniem i odtwarzaniem podstawowych figur geometrycznych,
    • wykazuje niechęć do pracy wzrokowej.

    Jeżeli nauczyciel obserwuje u ucznia, któreś z wyżej wymienianych objawów, dolegliwości to powinien o tym fakcie poinformować rodziców i zalecić konsultację u lekarza okulisty. Aby zapobiec trudnościom wynikających z dysfunkcji wzroku, to wskazane byłoby, aby każde dziecko profilaktycznie przed pójściem do szkoły zostało przebadane w gabinecie okulistycznym. Diagnoza lekarska może przyczynić się do tego, iż uczeń już od pierwszych dni w szkole (jeśli ma problemy z widzeniem) będzie objęty dodatkową opieką i pomocą psychologiczno – pedagogiczną.

    3. Adaptacja miejsca nauki pod kątem potrzeb i możliwości ucznia z dysfunkcją wzroku

    Adaptacja klasy/szkoły pod kątem potrzeb ucznia z problemami widzenia jest procesem, który powinien rozpocząć się jeszcze przed przybyciem ucznia do szkoły i musi być stale modyfikowany. Pod uwagę należy wziąć następujące kryteria:

    • odpowiednie oświetlenie,
    • kontrast kolorystyczny,
    • wielkość wykorzystywanych pomocy dydaktycznych,
    • zorganizowana przestrzeń.

    Odpowiednie oświetlenie miejsca pracy ucznia z trudnościami w widzeniu:

    • najlepsze oświetlenie, to świtało naturalne, słoneczne,
    • wykorzystując oświetlenie sztuczne należy zadbać, aby światło było mieszane, tj. jarzeniowe do ogólnego oświetlenia klasy, korytarza czy innego pomieszczenia szkolnego, a do pracy z bliska dodatkowe oświetlenie żarowe,
    • uczeń powinien także korzystać z dodatkowej lampy z ruchomym ramieniem i obudowaną żarówką – żarówka nie może wystawać poza klosz lampki,
    • lampkę ustawiamy po przeciwnej stronie w stosunku do ręki pracującej dziecka, z kolei do czytania źródło światła powinno być umieszczone po tej stronie, po której uczeń ma lepsze oko,
    • należy zwrócić uwagę na zjawisko olśnień rażącym światłem, które najczęściej spowodowane jest odbiciem promieni od błyszczących blatów ławek, parkietu, luster, szyb w meblach lub oknach,
    • by tego uniknąć powinniśmy pamiętać o zabezpieczeniu w klasie możliwości zasłaniania okien, np. grube zasłony, roleta,
    • jeżeli w klasie jest uczeń ze światłowstrętem to jego ławka powinna być ustawiona tyłem do okna i z dala od niego.

    Modyfikacja niektórych miejsc na terenie szkoły pod względem kontrastu kolorystycznego ułatwiającego funkcjonowanie ucznia z osłabionym wzrokiem:

    • na terenie szkoły należy wprowadzić oznaczenie pierwszego i ostatniego stopnia schodów jaskrawą farbą lub taśmą odblaskową, kontrastującą z kolorem posadzki,
    • krawędzie drzwi, szafek, parapety, włączniki światła również oznaczamy jaskrawym kolorem (np. samoprzylepna taśma, okleina),
    • listwy przypodłogowe oraz framugi drzwi należy pomalować kolorem kontrastującym z podłogą i ścianami,
    • duże powierzchnie malujemy matowymi farbami o mocnych, czystych kolorach,
    • blat ławki powinien mieć matową powierzchnię lub matową podkładkę – najlepiej jednobarwną,
    • wykładzina dywanowa także powinna być jednobarwna i bez wzorów,
    • należy zadbać o to, by tablica była duża, czarna lub ciemnozielona, matowa, gładka i dobrze oświetlona, a kreda miękka – biała albo żółta,
    • wyraźny kontrast między kartką papieru (papier matowy, bez połysku, biały, ecri lub kość słoniowa) a czcionką (kolory: czerń, granat, ciemna zieleń),
    • pamiętajmy również o kontrastowym zestawianiu pomocy – wpłynie to na poprawę widoczności (np. ciemne liczmany prezentowane na białym tle, obrazek z kontrastującą ramką).

    Wielkość wykorzystywanych pomocy dydaktycznych:

    • nauczyciel powinien sprawdzić, z jakiej odległości oraz jakiej wielkości litery i przedmioty uczeń widzi najlepiej (pozyskana informacja od lekarza okulisty, tyflopedagoga),
    • by ułatwić uczniowi lepsze poznanie oglądanych przedmiotów, obiektów to należy zezwolić mu na podchodzenie do nich, dotykanie,
    • przedmioty o zbyt dużych rozmiarach starajmy się zastępować modelami (np. duże zwierzęta, obiekty budowlane, pojazdy).

    Modyfikacja przestrzeni klasowej ułatwiająca orientację:

    • w sali lekcyjnej stoliki i krzesła ustawiamy w taki sposób, by powstała określona ścieżka komunikacji,
    • nauczyciel i uczniowie powinni zadbać, aby w klasie był zachowany porządek, tzn. krzesełka dostawione do stolików, plecaki zawieszone na haczykach lub umieszczone w ustalonym miejscu,
    • od początku nauki szkolnej należy kłaść nacisk na porządkowanie przez ucznia swoich rzeczy na ławce, półce,
    • dobrym pomysłem może być również wykończenie kilku ławek (niekoniecznie tylko dla dziecka niewidomego lub słabo widzącego) specjalną listwą, która jest przymocowana dookoła całego blatu, tak by tworzyła nieco podwyższony brzeg – zapobiegnie to zsuwaniu się z blatu stolika przypadkowo potrąconych rzeczy, a uczniowi zaoszczędzi kłopotu,
    • przy ewentualnym zakupie nowego sprzętu postarajmy się zaopatrzyć salę lekcyjną w ławki z ruchomym blatem ponieważ dają one możliwość ustawienia blatu pod różnym kątem – dzięki temu uczeń słabo widzący może regulować odległość np. do czytanego tekstu, tak, by zachować prawidłową postawę ciała,
    • w przypadku ucznia słabo widzącego istotna jest także stałość w ustawieniu sprzętu, dlatego też z myślą o nim umieśćmy (najlepiej na poziomie oczu) duże napisy z informacją dotyczącą rozmieszczenia pomocy,
    • oznaczenia i podpisy powinny być tak umieszczone, żeby dziecko mogło do nich swobodnie sięgnąć ręką,
    • pomoce kilkuelementowe, drobne starajmy się umieszczać w pojemnikach, najlepiej zamykanych,
    • dobrze jest również przyjąć zasadę, by drzwi do klasy pozostawiać albo zamknięte, albo całkowicie otwarte (dotyczy to zwłaszcza przerw, zaplecza),
    • w pierwszych dniach roku szkolnego dobrze jest przeprowadzić dla wszystkich uczniów lekcję orientacji, uczeń słabo widzący lub niewidomy będzie umiał wówczas lepiej zlokalizować i dojść np. do WC, jadalni, świetlicy, szatni, sekretariatu, dzięki temu dziecko poczuje się w nowym otoczeniu bezpiecznie i niezależnie,
    • w klasie należy pomóc uczniowi w nabyciu orientacji w ustawieniu mebli, umiejscowieniu stanowisk pracy ulubionych kolegów, biurka nauczyciela, a o ewentualnych zmianach w urządzeniu klasy zawsze należy informować ucznia.

    4. Jak nauczyciel może pomóc dziecku z uszkodzonym wzrokiem w dobrym funkcjonowaniu w szkole?

    • nauczyciel powinien zapoznać klasę z trudnościami wzrokowymi ucznia słabo widzącego, który będzie ich kolegą, np. w oparciu o literaturę lub biografię znanych osób niepełnosprawnych, zapoznać dzieci z ich zmaganiami, z trudnościami dnia codziennego, porażkami i sukcesami itp.
    • nauczyciel musi pamiętać, że realizowane treści są takie same jak w przypadku ucznia widzącego, nie dopuszczalne jest, by z powodu niepełnosprawności ucznia omijane były pewne zagadnienia czy ćwiczenia,
    • korzystając z metod tyflopedagogiki, należy tak dobierać pomoce i metody, by umożliwić uczniowi poznanie całego, przewidzianego programem materiału,
    • należy zapewnić dziecku miejsce w pierwszej ławce, blisko okna, tablicy i nauczyciela,
    • celem lepszego odbioru wzrokowego należy zezwolić uczniowi na swobodne podchodzenie, np. do tablicy, mapy,
    • omawiane przez nauczyciela modele, przedmioty, czy też ilustracje uczeń powinien dostawać do obejrzenia z bliska,
    • uczeń powinien mieć możliwość korzystania z pomocy optycznych (np. lupy, lunety, folie powiększające) i nieoptycznych (np. lampy, filtry światła – barwna folia z włókna octanowego, „okienko” do czytania), z dostosowanych podręczników szkolnych (nauczyciel składa do Kuratorium Oświaty wniosek/zamówienia podpisane przez dyrektora szkoły na konkretne podręczniki dla ucznia mającego orzeczenie do kształcenia specjalnego wydrukowane bądź w brajlu, bądź zwiększoną czcionką, więcej informacji – http://www.adaptacje.uw.edu.pl),
    • przygotowany tekst dla ucznia powinien być napisany najmniejszą czcionką jaka nie sprawia uczniowi trudności ponieważ pozwala zwiększyć tempo czytania,
    • za druk powiększony uważa się 16, 18 ptk., zalecana jest czcionka bezszeryfowa (Arial, Futura, Geometric), czcionka bez cieniowania, nie stosujemy kursywy,
    • na stronie powinny znajdować się max 4 ilustracje w odpowiedniej odległości od tekstu (około 12 mm), ilustracje nie powinny zawierać efektów akwarelowych, rozbarwień tonalnych, cieniowania, bogatego tła,
    • margines wewnętrzny powinien zachować małą wielkość, około 2,5 cm, interlinia również nie powinna być zbyt duża, żeby nie powodować gubienia się w tekście, szeroka spacja,
    • należy umożliwić uczniowi pisanie w zeszycie o powiększonym liniale, o formacie A4 i takimi przyborami, które są dla niego najkorzystniejsze (preferowane kolory ciemne, o dość grubym śladzie),
    • omawiając treści w oparciu o rysunek, schemat nauczyciel powinien zawsze upewnić się, co dziecko widzi i na podstawie jego wypowiedzi zwrócić uwagę na pominięte szczegóły,
    • napisy na tablicy nauczyciel powinien głośno odczytać lub prosić o ich odczytanie uczniów dobrze widzących,
    • należy zezwolić uczniowi na korzystanie z książek mówionych.

    5. Rola i zadania tyflopedagoga w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej

    Dziecko z dysfunkcją wzroku ma trudności w prawidłowym spostrzeganiu otaczającej go rzeczywistości ponieważ dociera do niego znacznie mniej informacji drogą wzrokową niż do dziecka prawidłowo widzącego. Nieprawidłowa percepcja wzrokowa znacznie utrudnia dziecku istnienie w grupie rówieśniczej i niekiedy skazuje je na przebywanie we własnym, wyizolowanym świecie. Aby nie dopuścić do zahamowania rozwoju dziecka, a w konsekwencji pojawieniu się trudności w przyswajaniu wiadomości i umiejętności szkolnych niezwykle ważna jest wczesna specjalistyczna diagnoza i terapia. Diagnoza tyflopedagogiczna ukierunkowana jest na określenie problemów edukacyjnych dziecka spowodowanych dysfunkcją wzroku. Badanie diagnostyczne na wniosek rodziców zwieńczone jest opinią, z której nauczyciel może dowiedzieć się na jakim poziomie przebiega rozwój psychofizyczny i funkcjonowanie ucznia, jakie metody pracy można stosować w pracy terapeutycznej, oraz jak modyfikować i udoskonalać pomoce dydaktyczne ułatwiające przyswajanie treści programowych. Z kolei zajęcia terapeutyczne ukierunkowane są na wspieranie rozwoju dziecka, usprawnianie i stymulowanie nieprawidłowych funkcji.

    Niewątpliwie ważnym zadaniem tyflopedagoga jest również poradnictwo dla rodziców, udzielanie instruktażu, pomoc w wyborze najkorzystniejszej formy kształcenia. Jesteśmy „pomostem” między rodzicami a innymi specjalistami, czy też rodzicami, mającymi dzieci z podobnymi trudnościami.

    Surdopedagog w szkole

    W zależności od wieku i etiologii osoby z wadą słuchu mają w Polsce zorganizowaną opiekę i kształcenie w placówkach podlegających Minister­stwu Zdrowia bądź Ministerstwu Edukacji Narodowej. W układzie tym fun­kcjonują:

    a) Poradnie Rehabilitacyjne dla Dzieci i Młodzieży z Wadą Słuchu lub Specjalistyczne Ośrodki Diagnozy i Rehabilitacji Dzieci i Młodzieży z Wadą Słuchu Polskiego Związku Głuchych. Placówki te prowadzą opiekę ambula­toryjną, zapewniają diagnozę, naukę porozumiewania się, uwrażliwienie słuchu bez odrywania dziecka ze środowiska domowego, a także organizują różne formy przygotowania rodziców do pracy rewalidacyjnej z własnym dzieckiem. Pracują tam lekarze audiolodzy, foniatrzy, logopedzi, pedago­dzy, psychologowie itd.

    b) Specjalne Ośrodki Szkolno-Wychowawcze, w skład których mogą wchodzić przedszkola specjalne, szkoły podstawowe, zawodowe, internaty i inne. Istnieją na ogół odrębne ośrodki dla dzieci niesłyszących i odrębne dla słabo słyszących (choć, niestety, nie jest to regułą). Zadaniem tych placó­wek jest zapewnienie opieki, kształcenia i rewalidacji dzieciom i młodzieży z wadą słuchu, które nie mogą sprostać wymaganiom programowym przed­szkoli i szkół masowych.

    W szkołach dla dzieci niesłyszących obowiązuje specjalny program na­uczania, natomiast w szkołach dla słabo słyszących obowiązuje w zasadzie program szkoły masowej, dostosowany do możliwości danego zespołu ucz­niowskiego. W placówkach specjalnych pracują nauczyciele przygotowani do pracy rewalidacyjnej z dzieckiem z wadą słuchu (surdopedagodzy). Dla uzyskania maksymalnych wyników nauczania i rewalidacji współpracują oni z wychowawcami internatu, rodzicami, psychologiem, logopedą, otola­ryngologiem, konserwatorem aparatury korekcyjnej.

    W zależności od rozwojowych i edukacyjnych możliwości uczniów pre­feruje się metodę porozumiewania się ustnego, pisemnego lub kombinowa­ną. W czasie pobytu w placówce specjalnej uczeń może być rekwalifikowany i skierowany do innej placówki specjalnej bądź powszechnej.

    W procesie praktyki rewalidacyjnej surdopedagogika uwzględnia na­stępujące metody i zasady:

    • profilaktykę: zapobieganie występowaniu i pogłębianiu się wady słu­chu i jej skutków, szczególnie w zakresie zaburzeń osobowościowych;
    • kompensację: rozwijanie i wykorzystywanie innych zmysłów, np. wzroku, dotyku, dla poznawania otaczającej rzeczywistości;
    • korekturę: wykorzystywanie różnych urządzeń technicznych, ułat­wiających odbiór świata dźwięków, w tym dźwięków mowy;
    • usprawnianie (wychowanie i trening słuchowy): uwrażliwianie istniejących resztek słuchu i wykorzystywanie ich dla pełnego rozwoju dziecka;
    • dynamizowanie wewnętrzne jednostki: psychiczne aktywizowanie jednostki, budzenie wiary we własne siły i możliwości.

    Dzieci i młodzież z wadą słuchu mogą również korzystać z placówek oświatowych dla dzieci słyszących. Są to przedszkola i szkoły powszechne różnego stopnia. Mówimy wówczas o kształceniu integracyjnym. Wśród in­stytucji, których zadaniem jest pomoc, kształcenie i wspieranie doradcze osób z wadą słuchu w ich funkcjonowaniu społecznym, jest wiele organiza­cji społecznych, m.in.: Polski Związek Głuchych, Towarzystwo Walki z Ka­lectwem, stowarzyszenia rodziców itp.